Start › Ketens (AIC)
Sudoku-keten (AIC) — sterke en zwakke schakels
Dit is de techniek waarna geen puzzel meer te moeilijk is — en hij is te leren. Een keten verbindt kandidaten via afwisselend sterke en zwakke schakels en draagt daarbij een uitspraak van het ene uiteinde naar het andere: is het ene uiteinde onwaar, dan is het andere waar. Minstens één uiteinde is dus waar — en elke kandidaat die beide uiteinden ziet, kan geschrapt worden, om het even welk uiteinde het werkelijk is.
De algemene vorm heet AIC, Alternating Inference Chain. Hij mag cijfers mengen en zowel cel- als eenheidsrelaties gebruiken — dat maakt hem de sterkste techniek in de gereedschapskist. In elke Titan-puzzel van SudoSuite zit gegarandeerd minstens één keten.
- Profniveau
- Nodig vanaf Titan
- Notities nodig
- Schrapt kandidaten
- Familie: ketens
Sterke en zwakke schakel
Alles hangt aan deze twee begrippen. Beide verbinden altijd twee kandidaten, niet twee cellen.
- Sterke schakel: minstens een van de twee kandidaten is waar. Typisch: een cijfer heeft in een eenheid nog maar twee plekken — valt de ene weg, dan moet de andere gelden. Ook een cel met precies twee kandidaten vormt zelf al een sterke schakel. In het raster doorlopend.
- Zwakke schakel: de twee kunnen niet beide waar zijn, bijvoorbeeld twee kandidaten in dezelfde cel of hetzelfde cijfer twee keer in één eenheid. In het raster gestreept.
Vuistregel: onwaar via sterk geeft waar. Waar via zwak geeft onwaar. Sterk betekent daarbij minstens een van de twee, niet precies één — die verwarring is de grootste foutenbron van allemaal.
Hoe je een keten vindt
- 1. Begin bij cellen met twee kandidaten. Cellen met twee kandidaten en cijfers met maar twee plekken in een eenheid zijn de grondstof van elke keten.
- 2. Kies een startkandidaat. Neem hem bij wijze van proef als onwaar aan. Van daar gaat het verder via een sterke schakel.
- 3. Wissel strikt af. Sterk, zwak, sterk, zwak — nooit twee gelijke schakels achter elkaar, en elke schakel aantoonbaar op het bord zelf.
- 4. Zoek een passend uiteinde. Goed is een uiteinde met hetzelfde cijfer als de start. Dan geldt: of de start, of het uiteinde.
- 5. Bepaal het doel. Elke cel die beide uiteinden ziet, verliest dat cijfer. Levert een geval een tegenspraak op, dan mag je zelfs plaatsen.
Waarom dat klopt
Een keten rekent niets uit, hij vervoert een uitspraak. Neem aan dat de startkandidaat onwaar is. De eerste sterke schakel maakt daar bij de volgende knoop een waar van, de daaropvolgende zwakke schakel daar weer een onwaar van, de volgende sterke opnieuw een waar — zo tot het eind. Precies daarom moeten de schakeltypen elkaar afwisselen: elk type geeft maar één richting door.
Twee zwakke schakels achter elkaar dragen niets, want zwak zegt alleen dat ze niet beide waar kunnen zijn. Breekt de afwisseling, dan breekt het bewijs — ook als de keten er in het raster mooi uitziet.
Aan het eind staat de slotregel: wat in beide toestanden van de start geldt, geldt zeker. Is de start waar, dan is hij waar; is hij onwaar, dan is het uiteinde waar. Beide keren draagt een uiteinde het cijfer, en een gemeenschappelijke buur van beide uiteinden kan het nooit hebben. Wie maar één geval doorspeelt, heeft gegokt. Deze variant met twee doorgespeelde aannames ken je misschien als forcing chain; de AIC is hetzelfde idee in gedisciplineerde vorm.
Een voorbeeld
Drie cellen met elk twee kandidaten: rij 2 kolom 1 heeft 4 en 7, rij 5 kolom 1 heeft 7 en 9, rij 5 kolom 8 heeft 9 en 4. Gezocht is de 4.
Neem aan dat in rij 2 kolom 1 geen 4 staat. Dan is die cel de 7 — sterke schakel binnen de cel. Daarmee valt de 7 in rij 5 kolom 1 weg, want beide liggen in kolom 1: de zwakke schakel. Dus wordt rij 5 kolom 1 de 9, waarmee de 9 in rij 5 kolom 8 via rij 5 wegvalt. Dus wordt rij 5 kolom 8 de 4.
Minstens een van de twee uiteinden draagt dus de 4. Rij 2 kolom 8 ziet ze beide — het ene via rij 2, het andere via kolom 8 — en verliest de 4. Welk uiteinde hem werkelijk draagt, hoef je niet te weten.
Deze vorm, met alleen cellen met twee kandidaten, heet XY-Chain en is de keten die je in de praktijk het vaakst tegenkomt; loopt alles over één enkel cijfer, dan heet ze X-Chain.
Waar ketens in SudoSuite voorkomen
Ketens zijn het kenmerk van de top: Ultra vraagt twee tot twaalf techniekstappen, en in elke Titan zit gegarandeerd minstens één echte keten — een Titan die zonder keten op te lossen is, wordt helemaal niet uitgeleverd. Meer daarover op Moeilijke sudoku.
- Marks maken hier het echte verschil: turkoois en blauw voor de twee gevolgde toestanden als ware en onware ketenknopen, doorlopende lijnen voor sterke en gestreepte voor zwakke schakels. Daarmee ligt de keten in het raster in plaats van in je hoofd — en juist daarop lopen de meesten bij Titan vast, niet op het begrip.
- SudoLearn maakt van het respect voor ketens een trap die je op kunt lopen: eerst een hoofdstuk alleen over sterke en zwakke schakels, dan Remote Pair, Simple Coloring, X-Chain, XY-Chain en als laatste de AIC. De ketens blijven kort — drie tot zeven schakels, en elk daarvan begrijp je.
- SudoTrainer controleert je redenering, niet alleen de uitkomst. Een andere, ook geldige keten telt net zo goed — en juist dat maakt hem een oefenpartner in plaats van een examinator.
- SudoSelect (Pro) legt je een puzzel voor met een gegarandeerde keten, wanneer je er ook maar een wilt oefenen.
Veelgemaakte fouten
- De afwisseling kwijtgeraakt. Twee zwakke schakels achter elkaar dragen geen gedwongen waarheid. Noteer elke schakel meteen als sterk of zwak.
- Sterk gelezen als “precies een van de twee”. Sterk betekent: minstens één is waar. Beide mogen waar zijn — daar mag de keten niets op bouwen.
- Een schakel niet aangetoond. Een cijfer met drie plekken in de eenheid levert geen sterke schakel, ook al ziet de lijn er goed uit.
- Op de verkeerde plek geschrapt. Weg mag alleen wat beide uiteinden ziet. Kandidaten met zicht op maar één uiteinde blijven staan.
- De kleuren voor het hele bord genomen. Turkoois en blauw tonen de toestanden langs deze keten, niet twee globale waarheidsgroepen. Alleen bij Simple Coloring geldt: de ene kleur helemaal waar, de andere helemaal onwaar.
- Te lang aan beginnen. Drie aantoonbare schakels zijn meer waard dan negen gehoopte.
Ketens — hier houdt het op
AIC is niet nog een patroon, maar de taal waarin alle voorgaande te beschrijven zijn. Wie ketens kan, heeft voor de rest geen namen meer nodig.
- Eerst het basishoofdstuk. Chains & Verbindingen legt de sterke en de zwakke schakel uit — daarna lezen Skyscraper, W-Wing en Remote Pair als bijzondere gevallen.
- De keten zelf leggen. In de les leg je hem schakel voor schakel en zie je meteen waar hij breekt. De SudoTrainer laat daarbij ook andere geldige wegen gelden.
- In elke Titan zit er een. Dat is geen reclame, maar een ingebouwde voorwaarde: een Titan die zonder keten op te lossen is, wordt helemaal niet uitgeleverd.
Ketens oefenen, niet bewonderen
SudoLearn bouwt de keten schakel voor schakel op, de SudoTrainer controleert je redenering, Marks houden alles in het raster vast. Dan kraak je je eerste Titan.
Veelgestelde vragen
Wat is een keten in sudoku?
Een reeks kandidaten die via afwisselend sterke en zwakke schakels samenhangen. Die draagt een uitspraak door het raster: is dit uiteinde onwaar, dan is het andere waar. Minstens één uiteinde is dus waar.
Wat is het verschil tussen een sterke en een zwakke schakel?
Bij een sterke schakel is minstens een van de twee kandidaten waar, bijvoorbeeld als een cijfer in een eenheid maar twee plekken heeft. Bij een zwakke schakel kunnen ze niet beide waar zijn, bijvoorbeeld twee kandidaten in dezelfde cel. In het raster is sterk doorlopend en zwak gestreept.
Waarom moeten sterke en zwakke schakels elkaar afwisselen?
Omdat elk type maar één richting kan doorgeven: sterk draagt onwaar naar waar, zwak draagt waar naar onwaar. Twee zwakke schakels achter elkaar dragen niets, en de gevolgtrekking breekt af.
Wat mag er aan het eind van een keten geschrapt worden?
Elke kandidaat die beide ketenuiteinden ziet en hetzelfde cijfer draagt. Omdat minstens één uiteinde waar is, botst hij in elk geval. Levert een geval een tegenspraak op, dan mag er zelfs geplaatst worden in plaats van geschrapt.
Wat betekent AIC?
Alternating Inference Chain, dus keten van afwisselende gevolgtrekkingen. Hij is de algemeenste vorm: cijfers mogen wisselen, cel- en eenheidsrelaties mogen gemengd worden. X-Chain en XY-Chain zijn bijzondere gevallen daarvan.
Vanaf welke moeilijkheid heb je ketens nodig?
In SudoSuite bij Titan. Daar zit in elke puzzel gegarandeerd minstens één echte keten; een puzzel zonder keten wordt helemaal niet uitgeleverd. Ultra vraagt technieken met een naam, maar niet per se een keten.